Mennonici to grupa wyznaniowa pochodząca z Holandii. W XVI wieku w wyniku prześladowań we własnym kraju część wspólnoty rozpoczęła poszukiwania miejsc do osiedlenia na terenie całej Europy. W Polsce osiedlali się głównie na Żuławach, wschodniej Małopolsce i Powiślu Kampinowskim. Ślady ich kultury możemy także odnaleźć w Dolinie Dolnej Wisły gdzie w okolicach Gruczna znajdują się pozostałości cmentarza mennonickiego a w pobliskim Chrystkowie mennonicka chata drewniana.

 

Kościół ten został założony przez Menno Simmonsa w 1536 roku we Fryzji w Niderlandach. Mennonici negują hierarchię kościelną - jedynym autorytetem w sprawach wiary jest Pismo Święte, którego zasad rygorystycznie przestrzegają, odrzucają przemoc, odmawiają pełnienia służby wojskowej i sprawowania urzędów. Z sakramentów uznają tyko chrzest dorosłych i eucharystię. Mimo tego, iż nie uznają niczego co stoi w sprzeczności z moralnością, są otwarci i tolerancyjni, popierając także idee ekumenizmu.

Mennonici swoimi zasadami i sposobem życia przypominali Amiszów. Byli bardzo pracowici i bogobojni. Głową rodziny był ojciec, żona opiekowała się dziećmi. Jeden z kronikarzy zanotował: Mężczyźni mennonici jawili się jako uprzejmi, ale dość chłodni. W domu przebywali rzadko, większość dnia spędzali w polu. Kobiety wręcz przeciwnie. Najczęściej otoczone gromadką dzieci, w czepku i fartuchu okrywajacym ciemną, zapiętą na haftki suknię. Skromną, bo brak guzików i kieszeni symbolizował rezygnację z dóbr materialnych i zwrócenie ku Bogu. Nie znosiły żadnych nowinek w strojach.

Zasady religii mennonitów ściśle odzwierciedlała organizacja społeczna. U podstaw działania grupy leżała równość, solidarność współodpowiedzialność. Wszyscy współwyznawcy pomagali osobom, które spotkało nieszczęście, a także osobom starszym, samotnym i zniedołężniałym. Osoby łamiące zasady religijne były wykluczane z gminy i pozostawały bez środków do życia. Surowość postępowania powodowała pewne zamknięcie grupy, jej członkowie rzadko utrzymywali kontakty z innymi społecznościami i nie dopuszczali do siebie nikogo z zewnątrz.

Na terenach Polski mennonici pozostawali do 1945 roku, kiedy to zostali zmuszeni do wysiedlenia. Jeszcze w okresie międzywojennym stanowili drugie pod względem liczebności skupisko na świecie. Najwięcej zamieszkiwało ich na Żuławach, a także we wsiach Przechówka, Nieszawka, Nowe Wymyśle, Wola Wodzyńska i Kazuń Niemiecki. Często podawali się za Niemców, z którymi najczęściej sąsiadowali, zachowując swoja odrębność i świadomie pielęgnując swoje holenderskie korzenie. Miejsce swojego pobytu uważali za ojczyznę, tym bardziej, że władze polskie odnosiły się do nich przychylnie. W 1925 roku zwolniono żołnierzy wyznania mennonickiego od składania zwykłej przysięgi i opracowano dla nich specjalną rotę, a w 1931 roku wydano specjalna instrukcje, na podstawie której mennonici mogli służyć w batalionach sanitarnych. Według spisu z 1921 roku na terenie Polski mieszkało 1500 mennonitów.

Holenderscy osadnicy  zwani przez miejscową ludność Olendrami osiedlani byli na tzw. prawie holenderskim, które stanowiło, że byli oni ludźmi wolnymi. Reprezentowali oni wysoki poziom gospodarki i kultury osadniczej. Najczęściej osadzano ich na brzegach wód lub terenach podmokłych, które dzięki systemowi tam, grobli i rowów potrafili doprowadzić do stanu kwitnącej kultury rolnej. Ich gospodarka oparta głównie na hodowli bydła i sadownictwie charakteryzowała się znacznie wyższą wydajnością, nowoczesnością i ilepsza organizacja pracy niż gospodarstwa chłopów pańszczyźnianych.

Najbardziej charakterystycznym elementem odróżniajacym wsie olenderskie od pozostałych było budownictwo. Do dzisiaj domy olenderskie w porównaniu z zabudowaniami wsi polskiej robią ogromne wrażenie. Dzięki dużej niezależnosci i odmiennemu systemowi gospodarowania stać ich było na stawianie dużych, zdobionych bogatą stolarką domów.

Jedynie co do dnia dzisiejszego zachowało się z kultury Olędrów to nieliczne chałupy i domy modlitwy oraz pozostałości cmentarzy ze zniszczonymi przez czas i wandali nagrobkami.

W Galerii:

Drewniana chata mennonicka w Chrystkowie.

Cmentarz mennonicki w Grucznie.